Volume: 1 Issue: 1 (2023) Serial Number: 1

The article examines what remains, in habits of self-monitoring and everyday relations to the quantified body, of the emergency biopolitical regime deployed during the first pandemic phase (March 2020 – mid-2022). Drawing on Foucault's concepts of governmentality and technologies of the self, and engaging with recent literature on the quantified self, pandemic biopolitics, and contact-tracing technology, the article develops the concept of biopolitical residue — a sociological-philosophical category for what persists in everyday self-relation once an emergency-biopolitical regime is formally rescinded. The original contribution is a typology of five recurrent forms in which the 2020–2022 emergency rationality continues to operate after its formal end: (1) habituated self-tracking, where bodymonitoring practices acquired during lockdowns persist as an internalised regime of attention to bodily parameters; (2) normalised infrastructural surveillance, where digital architectures built for contact tracing remain available for further public-health or commercial use; (3) accepted biometric border-control logics, where QR-code health-pass systems normalised checkpoint architectures that now extend into travel, events, and workplace access; (4) quantified accountability of health, where individual responsibility is reframed as a duty to provide measurable data; and (5) internalised risk-calculation as personal moral comportment, where the calculative habits of the pandemic have shaped a habitus of permanent self-risk-assessment. The article argues that biopolitical residue occupies the structural position of a technology of the self quietly de-coupled from its emergency justification while retaining its operational logic, and that the contemporary self-tracker is an inheritor of pandemic governmentality whose self-relation is more thoroughly biopolitical than customarily recognised.

Članak preduzima kritičku primjenu kasnog pojmovnog aparata Jirgena Habermasa — posebno pojmova “institucionalnog filtera” između neformalne javne sfere i formalne političko-pravne sfere, te “kooperativnog prevođenja” kojim se religijske moralne intuicije mogu učiniti prihvatljivim u potonjoj — na empirijski materijal javnih debata o reproduktivnim pravima i obrazovnim kurikulumima u Hrvatskoj, Srbiji i Bosni i Hercegovini između 2013. i 2022. godine. Oslanjajući se na Habermasove temeljne eseje o religiji u javnoj sferi i na empirijsku literaturu o hrvatskom referendumu o braku iz 2013, ratifikaciji Istanbulske konvencije iz 2018, ulozi Katoličke crkve i Srpske pravoslavne crkve u oblikovanju javnog diskursa i segregiranim obrazovnim aranžmanima u Bosni i Hercegovini, članak tvrdi da Habermasov okvir zahtijeva sadržajnu dopunu kada se prenese u postsocijalistički zapadnobalkanski kontekst. Originalni doprinos članka je razvoj pojma asimetrične postsekularnosti — postsekularne konfiguracije u kojoj (1) istorijski slijed teče obrnuto u odnosu na zapadnoevropsku putanju koju Habermas pretpostavlja, s državno nametnutom sekularizacijom nakon koje slijedi post-1990 ponovna publicizacija religije; (2) asimetrija moći između religijskih i sekularnih sagovornika ide u prilog religijskoj strani, a ne približava se habermasovskoj ravnopravnosti; (3) institucionalni filter između neformalne javne sfere i formalnog donošenja zakona strukturno je porozan, dopuštajući religijskom vokabularu da prelazi u pravno-političko rasuđivanje bez uspjelog prevođenja; (4) teret kooperativnog prevođenja empirijski snosi gotovo isključivo sekularna strana, što protivrječi Habermasovom zahtjevu za obostranim naporom; i (5) sam status klauzule o prevođenju jeste predmet osporavanja, a ne pretpostavka. Pojam se empirijski ilustruje kroz tri tematska klastera — hrvatske debate o reproduktivnim pravima (2013–2018), srpske debate o kurikulumu vjerskog i građanskog obrazovanja, te bosanskohercegovačko segregirano školstvo i kurikulumsku politiku.

Članak preduzima kritičko-teorijsko ispitivanje radnih uslova kurira u platformskim dostavnim servisima (Glovo, Wolt, Deliveroo, UberEats, Foodpanda, Bolt) kroz analitički aparat teorije priznanja Axela Honneta, čitajući empirijski zapis o platformskom radu od 2015. naovamo kroz Honnethovu tročlanu tipologiju priznanja (ljubav, prava, solidarnost) razvijenu u Borbi za priznanje i dopunjenu njegovom kasnijom reformulacijom reifikacije kao zaborava prethodnog priznanja. Originalni doprinos članka je razvoj pojma algoritamske reifikacije — savremenog oblika reifikacije specifičnog za platformski posredovan rad, u kojem se društveni odnosi rada sistematski pretvaraju u mjerljive parametre (ocjene, vremena izvršenja, stope prihvatanja, GPS koordinate) koji istiskuju odnose priznanja što ih Honneth identifikuje kao konstitutivne za razvoj praktičnog odnosa prema sebi. Oslanjajući se na noviju peer-review literaturu o normativnoj rekonstrukciji platformskog rada, borbama za priznanje u udaljenoj gig-ekonomiji, algoritamskoj dominaciji, raspadu solidarnosti, mobilizaciji platformskih radnika, etnografiji Deliveroo kurira i ljudskopravnoj analizi platformskog rada, članak tvrdi da algoritamska reifikacija deformiše svaku od Honnetovih triju sfera na poseban i sistematski način: sfera ljubavi/brige fragmentisana je atomizovanim radnim obrascima i odsustvom relacijskog kontinuiteta s kolegama i primaocima; sfera prava narušena je pogrešnom klasifikacijom kurira kao samostalnih ugovarača koja im uskraćuje deontički status punih pravnih subjekata; sfera solidarnosti atomizovana je algoritamskom individualizacijom koja kolektivne interese pretvara u populaciju konkurentskih mikroaktera. Četvrta strukturna osobina, platformski sistem ocjenjivanja, djeluje kao ono što imenujem krivotvorenim priznanjem — pseudopriznanjem koje oponaša formu društvenog uvažavanja, dok operativno funkcioniše kao sredstvo kontrole. Članak se zaključuje implikacijama za Honnetov okvir, za regulaciju platformskog rada u Evropskoj uniji i za strategije kolektivnog djelovanja među dostavnim kuririma.

Članak razvija preciznu teorijsko-empirijsku tezu koja se javlja na sjecištu kasnog konceptualnog aparata Roberta Espozita — paradigme imunizacije, opozicije communitas i immunitas, te etimološkog jezgra munus-a kao zajedničkog korijena obje kategorije — i dokumentovane putanje pandemijske politike cijepljenja u Bosni i Hercegovini, Srbiji i Hrvatskoj kroz interval 2021–2024: kako objasniti konfiguraciju u kojoj odbijanje cijepljenja, prema klasičnom Espozitovom modelu očekivano kao opcija individualne imunitarne autonomije, u stvarnosti zapadnobalkanske populacije ne nastaje kao obrana individualnog tijela od kolektivne imunizacije, nego se sistemski legitimira upravo jezikom zajednice — porodice, vjere, naroda, etnije, ratom pohranjene kolektivne traume? Polazeći od Espozitove paradigme imunizacije, rad razvija koncept inverznog imunitarnog paradoksa kao sociološkofilozofske kategorije za situaciju u kojoj odbacivanje medicinske imunizacije postaje sredstvo afektivne re-imunizacije zajednice protiv percipirane državno-medicinske intruzije. Originalni doprinos rada jeste razrada inverznog imunitarnog paradoksa kroz tipologiju pet rekurentnih oblika: (1) porodično-relacijska re-imunizacija, u kojoj se odbijanje cjepiva legitimira kao “zaštita porodice”; (2) konfesionalna re-imunizacija, u kojoj se vjerska zajednica artikuliše kao kontra-imunitet medicinsko-državnoj intruziji; (3) etno-nacionalna re-imunizacija, u kojoj se “narod” tematizuje kao imunitarni subjekt s vlastitim tijelom koje treba zaštititi od “stranog” cjepiva; (4) antielitno-populistička re-imunizacija, u kojoj se odbijanje cjepiva veže za pokrete koji konstruišu medicinsko-državne aktere kao internalizovanu prijetnju; i (5) posttraumatska re-imunizacija, u kojoj kolektivno ratno-pandemijsko traumatsko sjećanje postaje medij kroz koji se sadašnja medicinska intervencija prepoznaje kao ponavljanje ranije egzistencijalne ugroze. Centralni nalaz rada jeste da postpandemijski subjekat zapadnobalkanske populacije nije manje biopolitički strukturisan nego što bi Espozitova klasična paradigma očekivala, nego je strukturisan na kvalitativno drugačiji način — kroz konfiguraciju u kojoj zajednica imunizuje sebe upravo odbijanjem medicinske imunizacije.

Članak razvija preciznu teorijsko-empirijsku tezu koja se javlja na sjecištu kasnog konceptualnog aparata Achilla Mbembea — nekropolitike kao moći diktiranja “ko može živjeti a ko mora umrijeti”, proširene kroz njegove kasnije radove na nekropolitičke prostornosti i letalne formacije — i dokumentovane putanje centralnomediteranske migrantske rute u intervalu 2019–2023: kako analitički razumjeti konfiguraciju u kojoj se masovne smrti migranata ne dešavaju kroz klasične oblike državnog ubijanja, nego kroz distribuirane, administrativno-poricive mehanizme strukturisanog izostavljanja koje formalno-pravni okvir EU i njenih mediteranskih partnerskih država održavaju izvan polja jasne odgovornosti? Polazeći od Mbembeove nekropolitičke paradigme, rad razvija koncept kalkulisanog napuštanja kao operativnog modusa savremene granične nekropolitike. Originalni doprinos rada jeste razrada koncepta kroz tipologiju pet rekurentnih oblika: (1) sporazumnoeksternalizovano napuštanje, kroz formalno delegiranje odgovornosti za spasavanje libijskoj i kasnije tuniskoj obalnoj straži putem bilateralnih sporazuma; (2) operativno-arhitekturalno napuštanje, kroz sistematsko povlačenje državnih i EU plovila spasavanja od Mare Nostruma preko Tritona do tranzicije ka Iriniju; (3) kriminalizujuće napuštanje, kroz pravne i administrativne mehanizme onemogućavanja nedržavnih spasilačkih NGO brodova; (4) koordinaciono-poricivo napuštanje, kroz sistemsko odgađanje i ne-odgovaranje pomorskih koordinacionih centara na pozive u nevolji u jurisdikcijskim “sivim zonama”; i (5) pravnojurisdikciono napuštanje, kroz strukturnu konfiguraciju u kojoj nijedna država ne preuzima jurisdiktivnu odgovornost za smrti koje se na mediteranskom prostoru odvijaju. Članak argumentuje da kalkulisano napuštanje predstavlja distinktivan modus suvremene granične letalnosti koji se ne svodi ni na eksplicitno državno ubijanje ni na incidentalnu posljedicu loše koordinacije, nego strukturno operiše kroz distribuiranu i poricivu konfiguraciju aktera kojoj je upravo distribuirana priroda glavna karakteristika operativne efikasnosti.