Pitanje o tome gdje je i kako nastao prvi živi sistem ostaje najspornija tačka savremeneastrobiologije, a rasprava se već decenijama vodi između dvije škole: hipoteze o submarinskimalkalnim hidrotermalnim izvorima i hipoteze o površinskom „toplom malom jezercu”, odnosnovrelim izvorima na kopnu. Članak ne pokušava da izabere pobjednika. Umjesto toga, uvodi senov analitički okvir — topologija slobodnoenergetskog gradijenta — koji preformuliše cijeluraspravu kao razliku između stajaćeg vektorskog gradijenta (hemiozmotski, protonski i redoksgradijent na membrani, karakterističan za izvore) i cikličnog vremenskog gradijenta (naizmjeničnovlaženje i sušenje, karakteristično za jezerca). Uz okvir se predlaže i mjerljivi Indeksslobodnoenergetske sprege (ISES), koji svako okruženje ocjenjuje duž pet dimenzija: perzistencijagradijenta, vektorska sprega, prostorna kompartmentalizacija, ciklična kondenzacija i fluksugljenika i energije. Komparativnom sintezom termodinamičkih parametara iz recenzovaneliterature (2019–2026) pokazuje se da izvori postižu visoku vrijednost „metaboličkog pokretanja”(ISES-M ≈ 0,82), dok jezerca postižu visoku vrijednost „replikativnog pokretanja” (ISES-R ≈0,79). Ključni nalaz jeste da ova dva okruženja nisu konkurentska nego termodinamičkikomplementarna duž prelaza metabolizam→replikacija: izvor obezbjeđuje kontinuirani vektorskigradijent nužan za pokretanje ugljeničnog i energetskog metabolizma, a jezerce obezbjeđujeciklični dehidratacioni režim nužan za polimerizaciju i inkapsulaciju. Rad zaključuje da porijekloživota nije vezano za jedno mjesto nego za sekvencu gradijentnih režima, i tu sekvencu tumači uokviru morfologije prauzroka.